Anonim Şirkette İmtiyazlı Paylar

Giriş

Anonim şirketlerde pay sahipliği, kural olarak tüm paylara eşit haklar tanınması esasına dayanır. Ancak Türk Ticaret Kanunu, belirli şartlar altında bazı paylara diğer paylara göre üstün haklar tanınmasına izin vermektedir. Bu paylar, uygulamada imtiyazlı pay olarak adlandırılmaktadır.

İmtiyazlı paylar; kâr payı, tasfiye payı, oy hakkı veya yönetimde temsil gibi alanlarda, pay sahibine diğer paylara kıyasla daha geniş haklar tanıyabilir. Bu yazıda anonim şirketlerde imtiyazlı payların hukuki çerçevesi ve uygulamada karşılaşılan imtiyaz türleri özetlenmiştir.

İmtiyazlı Pay Nedir?

Türk Ticaret Kanunu’nun 478. maddesine göre imtiyazlı pay;
kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi pay sahipliği haklarında üstünlük tanıyan veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkı içeren paydır.

Kanunun gerekçesinde, bu üstünlüğün pay sahipleri arasında hiyerarşik bir üstünlük yaratmadığı; imtiyazlı payların, adi paylara göre daha geniş pay sahipliği hakları sağladığı ifade edilmiştir.

İmtiyazlı Paylara İlişkin Temel İlkeler

İmtiyazlı paylara ilişkin düzenlemelerde aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır:

İmtiyaz kişiye değil, paya tanınır.
Yalnızca oransallık ilkesine tabi haklar imtiyaza konu olabilir.
İmtiyaz, şirket kuruluşunda esas sözleşme ile veya sonradan esas sözleşme değişikliği yoluyla oluşturulabilir.
Esas sözleşme değişikliği ile imtiyaz tanınabilmesi için, sermayenin %75’ini temsil eden pay sahiplerinin olumlu oyu gereklidir.
Kayıtlı sermaye sisteminde, esas sözleşmede yetki verilmişse yönetim kurulu oyda imtiyazlı pay çıkarabilir.
Esas sözleşmede imtiyazın türü, kapsamı, şartları ve süresi açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde düzenlenmelidir.
İbra, sorumluluk davaları ve esas sözleşme değişikliklerinde imtiyazlardan yararlanılamaz.

Kanunda Öngörülen İmtiyaz Türleri

Türk Ticaret Kanunu’nda açıkça düzenlenen başlıca imtiyaz türleri şunlardır:

1) Kâr Payı İmtiyazı

Kâr payı imtiyazı, pay sahibine kârdan diğer paylara göre daha yüksek oranlı, öncelikli, birikimli veya tekrar iştirakli şekilde yararlanma hakkı tanıyabilir.

Uygulamada en sık rastlanan kâr payı imtiyazları:

Daha yüksek oranda kâr payı alma
Kârdan öncelikli yararlanma
Birikimli kâr payı
Kâra tekrar iştirak hakkıdır

2) Tasfiye Payı İmtiyazı

Şirketin tasfiye hâline girmesi durumunda, tasfiye bakiyesinden diğer paylardan önce veya daha yüksek oranla pay alma hakkı tanır.

Esas sözleşmede tasfiye payı imtiyazı düzenlenmemişse, pay sahipleri yalnızca sermayeye katılım oranları ölçüsünde tasfiye payı alabilir.

3) Rüçhan (Yeni Pay Alma) Hakkı İmtiyazı

Sermaye artırımı yoluyla çıkarılacak yeni paylardan, mevcut pay sahiplerine öncelikli yararlanma hakkı tanır.
Bu hak, imtiyazlı pay sahipleri açısından zorunlu olmayıp isteğe bağlıdır.

4) Oy Hakkı İmtiyazı

Oy hakkında imtiyaz, TTK’nın 479. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir.
İtibari değeri eşit olan paylara farklı sayıda oy hakkı tanınması suretiyle oluşturulur.

Bu imtiyaz sayesinde, pay sahibi sermayeye katılım oranından daha yüksek bir oy gücüne sahip olabilir.

5) Belirli Pay Sahibi Gruplarına Tanınan İmtiyazlar (Grup İmtiyazı)

İmtiyaz kural olarak paya tanınmakla birlikte, yönetim kurulunda temsil veya aday gösterme hakkı bakımından belirli nitelikleri taşıyan pay sahiplerine (örneğin bir dernek, vakıf veya spor kulübü üyeleri) grup imtiyazı tanınabilir.

Bu durum, imtiyazın kişiye tanınmasının istisnai hâlini oluşturur.

Kanunda Açıkça Düzenlenmeyen Ancak Uygulamada Tanınabilen İmtiyazlar

Esas sözleşmede açıkça düzenlenmek kaydıyla aşağıdaki imtiyazlar da tanınabilir:

Borç senedi talep etmede öncelik hakkı
İntifa senedi talep etmede öncelik hakkı
Pay devrinde önalım hakkı
Şirketin mali tablolarını inceleme hakkı
Şirket tesislerinden yararlanma hakkı

Sonuç

İmtiyazlı paylar, anonim şirketlerde yatırımcı yapısının şekillendirilmesi, kontrol mekanizmasının korunması ve finansman stratejisinin oluşturulması açısından önemli bir araçtır.
Ancak bu payların oluşturulması ve uygulanması, Türk Ticaret Kanunu’ndaki sınırlar ve esas sözleşme düzenlemeleri çerçevesinde dikkatle planlanmalıdır.

Mehmet Suha Uyar Mali Müşavirlik, anonim şirketlerde pay yapısının oluşturulması, imtiyazlı payların hukuka uygun şekilde düzenlenmesi ve esas sözleşme çalışmalarında profesyonel danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

Sitedeki tüm içerik ve bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Spesifik ve özel durumlar için mutlaka uzman danışmanlığı alınmalıdır. Site içeriğinden doğabilecek resmî ve fiilî hatalardan sorumluluk kabul edilmez.